Class 8 Sanskrit (दीपकम्) Chapter 4 Question Answer | प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामन
Class 8 Sanskrit-प्रश्न उत्तर (हिंदी अनुवाद सहित)
Chapter 4 : प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः
अभ्यासात् जायते सिद्धिः (हिंदी अनुवाद के साथ)
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखत-
(क) समाज-दिनपत्रिकायाः संस्थापकः कः ?
(समाज-दैनिक पत्रिका का संस्थापक कौन थे?)
उत्तर - गोपबन्धु दास।
(गोपबन्धु दास।)
(ख) गोपबन्धुः कस्मै भोजनं दत्तवान् ?
(गोपबन्धु ने किसे भोजन दिया?)
उत्तर - भिक्षुकाय
(भिक्षुक, भूखे बालक को।)
(ग) मरणासन्नः कः आसीत् ?
(मरणासन्न कौन थे ?)
उत्तर - गोपबन्धुदासः।
(गोपबन्धु दास।)
(घ) गोपबन्धुः केन उपाधिना सम्मानितः अभवत् ?
(गोपबन्धु किस उपाधि से सम्मानित हुए?)
उत्तर - उत्कलमणिः।
(उत्कलमणि।)
(ङ) गोपबन्धुः कति वर्षाणि कारावासं प्राप्तवान् ?
(गोपबन्धु कितने वर्ष कारावास में रहे?)
उत्तर - बहूनि वर्षाणि।
(अनेक वर्ष ।)
२. एकवाक्येन उत्तरं लिखत -
(क) गोपबन्धुः किमर्थं अश्रुपूर्णनयनः अभवत् ?
(गोपबन्धु के आँखों में आँसू क्यों आ गए ?)
उत्तर - भिक्षुकबालस्य करुणरुदितं श्रुत्वा गोपबन्धुः अश्रुपूर्णः अभवत्।
(भिक्षुक बालक के करुण रोदन सुनकर गोपबन्धु की आँखें आँसुओं से भर गईं।)
(ख) कीदृशं पुत्रं विहाय गोपबन्धुः समाजसेवाम् अकरोत् ?
(गोपबन्धु ने किस प्रकार पुत्र को छोड़कर समाज सेवा की?)
उत्तर - त्यागभावेन गोपबन्धुः समाजसेवाम् अकरोत्।
(त्यागभाव से गोपबन्धु ने समाज सेवा की।)
(ग) गोपबन्धोः कृते “उत्कलमणिः” इति उपाधिः किमर्थं प्रदत्तः ?
(गोपबन्धु को “उत्कलमणि” की उपाधि क्यों दी गई?)
उत्तर - देशसेवा–समाजसेवा–जनहिते समर्पणाय तस्य उपाधिः प्रदत्ता।
(देश सेवा, समाज सेवा और जनहित में समर्पण के कारण उन्हें “उत्कलमणि” की उपाधि दी गई।)
(घ) गोपबन्धुः कुत्र जन्म लब्धवान् ?
(गोपबन्धु का जन्म कहाँ हुआ?)
उत्तर - साक्षीगोपालसमीपस्थे सआुणियोग्रामे जन्म लब्धवान्।
(साक्षीगोपाल के समीप सुआंडा गाँव में उनका जन्म हुआ।)
(ङ) गोपबन्धुः सर्वदा केषाम् उपयोगं कृतवान् ?
(गोपबन्धु सदैव किनका उपयोग करते थे?)
उत्तर - स्वदेशीयवस्त्राणां उपयोगं कृतवान्।
(गोपबन्धु सदैव स्वदेशी वस्त्रों का उपयोग करते थे।)
3. कोषठके दत्तानि पदानि उपयुज्य वाक्यानि रचयत-
सेवाम्, सुस्वादूनि, सहायताम्, स्वदेशवस्त्राणि, अन्यतमः
(क) सेवाम् → गोपबन्धुः जनहितार्थं निःस्वार्थं सेवाम् अकरोत्।
(ख) सुस्वादूनि → हरिहरदासस्य गृहे सुस्वादूनि भोजनानि आसन्।
(ग) सहायताम् → गोपबन्धुः बाढापीडितानाम् सहायताम् अकरोत्।
(घ) स्वदेशवस्त्राणि → सः सर्वदा स्वदेशवस्त्राणि एव धारयामास।
(ङ) अन्यतमः → गोपबन्धुः समाजसेवकानाम् मध्ये अन्यतमः आसन्।
४. चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि रचयत —
(क) चिकित्सालये रोगिणः उपचारः क्रियते ।
(ख) चिकित्सकः धैर्येण रोगिणं पालयति ।
(ग) गोपबन्धुः रोगिणं सहायताम् करोति ।
(घ) आरोग्यं महत्तमं धनम् अस्ति ।
(ङ) स्वस्थजीवनाय नियमाः पालनीयाः ।
चिकित्सालयः
5. समुचितेन पदेन श्लोकं पूरयत-
(क) स्वदेशभूमौ मम लीयतां तनुः।
(मेरी देह स्वदेश भूमि में ही विलीन हो जाए।)
(ख) उत्कलमणिरित्याख्यः प्रसिद्धो लोकसेवकः।
("उत्कलमणि" नाम से प्रसिद्ध महान लोकसेवक।)
(ग) सर्वदेशलोकास्तदनु प्रयान्तु नु।
(समस्त देशवासी उसके पीछे-पीछे चलें।)
(घ) स्वराज्यमार्गे यदि गर्तमालिका।
(यदि स्वराज्य के मार्ग में गड्ढों की पंक्ति हो, कठिनाइयाँ हों।)
(ङ) ममास्थिमांसैः परिपूरितास्तु सा।
(तो वे गड्ढे मेरी हड्डियों और मांस से भर दिए जाएँ।)
6. उदाहरणानुसारं क्रियापदं स्त्रीलिङ्गे परिवर्तयत -
| यथा- गतवान् | गतवती |
| (क) प्राप्तवान् | प्राप्तवती |
| (ख) उपविष्टवान् | उपविष्टवती |
| (ग) भुक्तवान् | भुक्तवती |
| (घ) कृतवान् | कृतवती |
| (ङ) गृहीतवान् | गृहीतवती |
7. समुचितेन पदेन सह स्तम्भौ मेलयतत-
| (अ) | (आ) |
|---|---|
| 1. समाजः | दिनपत्रिका |
| 2. ममास्थिमांसैः | परिपूरितास्तु |
| 3. उत्कलमणिः | गोपबन्धुः |
| 4. आँ आँ.. इति | क्रन्दनध्वनिः |
| 5. सुस्वादूनि | व्यञ्जनानि |
8. घटनाक्रमेण वाक्यानि पुनः लिखत -
(क) भिक्षुकञ्च तद्भोजितवान् ।
(भिक्षुक को भोजन कराया।)(ख) प्रफुल्लचन्द्ररायः गोपबन्धुम् उत्कलमणिः इति उपाधिना सम्मानितवान् ।
(प्रफुल्लचन्द्र राय ने गोपबन्धु को “उत्कलमणि” की उपाधि से सम्मानित किया।)(ग) गोपबन्धुः अश्रुपूर्णनयनोऽभवत् ।
(गोपबन्धु की आँखें आँसुओं से भर गईं।)(घ) अतिथयो हस्तपादं क्षालयित्वा आसनेषु उपविष्टवन्तः ।
(अतिथियों ने हाथ-पाँव धोकर आसनों पर बैठ गए।)(ङ) दिनत्रयात् किमपि न भुक्तम् ।
(तीन दिनों से कुछ भी नहीं खाया गया।) उत्तराणि -(क) अतिथयो हस्तपादं क्षालयित्वा आसनेषु उपविष्टवन्तः ।
(ख) दिनत्रयात् किमपि न भुक्तम् ।
(ग) गोपबन्धुः अश्रुपूर्णनयनोऽभवत् ।
(घ) भिक्षुकञ्च तद्भोजितवान् ।
(ङ) प्रफुल्लचन्द्ररायः गोपबन्धुम् उत्कलमणिः इति उपाधिना सम्मानितवान् ।
Comments
Post a Comment