कक्षा 7 संस्कृत अध्याय 1 प्रश्नोत्तर

कक्षा 7 संस्कृत – पाठ १

Chapter : 1 वन्दे भारतमातरम्

अभ्यासात् जायते सिद्धिः (हिंदी अनुवाद के साथ)

प्रश्न 1 - अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखत –

(क) पर्वतराजः कः ?
उत्तर - हिमालयः।
(ख) समुद्रः कस्याः चरणौ प्रक्षालयति ?
उत्तर - भारतमातुः ।
(ग) त्रिवर्णध्वजः कुत्र विलसति ?
उत्तर - राष्ट्रध्वजे ।
(घ) ध्वजस्थितः केशरवर्णः अस्मान् किं वक्तुं प्रेरयति ?
उत्तर - जयतु सैनिकः ।
(ङ) कृषकबान्धवाः मातृभूमिं कैः सिञ्चन्ति ?
उत्तर - स्वस्य स्वेदबिन्दुभिः ।
(च) केषां धवलं यशः राष्ट्रध्वजस्य मध्ये विलसति ?
उत्तर - वैज्ञानिकानाम् ।
(छ) सूर्यः कं विना नित्यं सञ्चरति ?
उत्तर - विरामं विना ।

प्रश्न 2 - अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत –

(क) पवित्राः नद्यः काः ?
उत्तर - गङ्गा, यमुना, सरस्वती, सिन्धुः, ब्रह्मपुत्रः, गण्डकी, गोदावरी, कृष्णा, कावेरी इत्याद्याः पवित्रनद्यः सन्ति।
(ख) विविधेभ्यः प्रदेशेभ्यः जनाः किमर्थम् आगच्छन्ति ?
उत्तर - तीर्थक्षेत्राणां रजः शिरसि स्थापयितुं यात्रिकाः आगच्छन्ति।
(ग) धर्मचक्रं कं भावं बोधयति ?
उत्तर - धर्मचक्रम् उपदिशति यत् जीवने आलस्यं प्रमादं च त्यक्त्वा नित्यं गतिशीलाः भवेम।
(घ) कृषकबान्धवानां परिश्रमेण मातृभूमिः कथं सञ्जाता ?
उत्तर - तेषां परिश्रमेण मातृभूमिः हरितश्यामला अन्नपूर्णा च भवति।
(ङ) विज्ञानस्य केषु क्षेत्रेषु भारतीयैः यशः प्राप्तम् ?
उत्तर - आणवविज्ञाने, सङ्गणकविज्ञाने, चिकित्साविज्ञाने, अन्तरिक्षविज्ञाने, शस्त्रविज्ञाने च।
(च) अन्ते सर्वे किं गीतं गायन्ति ?
उत्तर - सर्वे “वन्दे मातरम्” गीतं गायन्ति।

प्रश्न 3 - रेखाङ्कितपदानि आधृत्य उदाहरणानुसारं प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु –

उदाहरणम् – अस्माकं वत्सला भारतमाता ।

→ केषां वत्सला भारतमाता ?

(क) समुद्रः भारतमातुः चरणौ प्रक्षालयति ।
→ उत्तर - समुद्रः कस्य चरणौ क्षालयति ?
(ख) जनाः तीर्थक्षेत्राणां धूलिं ललाटे स्थापयन्ति । →
→ उत्तर - यात्रिकाः कस्य धूलिं शिरसि स्थापयन्ति ?
(ग) वीराः भारतमातुः सर्वदा सेवां कृतवन्तः । →
→ उत्तर - वीरा: कस्याः सदा सेवां कुर्वन्ति ?
(घ) ‘जयतु कृषकः’ इति वक्तुम् अस्मान् प्रेरयति ।
→ उत्तर - किम् वाक्यं अस्मान् प्रेरयति ?
(ङ) नदी कष्टानि सहमाना प्रवहति ।
→ उत्तर - काः अस्माभिः सहनीयाः ?
(च) वयं गौरववर्धनार्थं प्रयत्नं कुर्मः ।
→ उत्तर - वयं कस्याः महिमानं वर्धयितुं प्रयत्नं कुर्मः ?

प्रश्न 4 – अधः प्रदत्तानां शब्दानाम् उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानेषु रूपाणि लिखन्तु -

शब्दः	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
(क) (द्वितीया)	चरणम्	चरणे	चरणानि
(ख) (प्रथमा)	नदी	नद्यौ	नद्यः
(ग) (सप्तमी)	ललाटे	ललाटयोः	ललाटेषु
(घ) (चतुर्थी)	देशाय	देशाभ्याम्	देशैः
(ङ) (प्रथमा)	चक्रम्	चक्रे	चक्राणि
(च) (तृतीया)	वैज्ञानिकेन	वैज्ञानिकाभ्याम्	वैज्ञानिकैः
(छ) (प्रथमा)	अहम्	आवाम्	वयम्
(ज) (षष्ठी)	विज्ञानस्य	विज्ञानयोः	विज्ञानानाम्

प्रश्न 5 - अधः प्रदत्तानि वाक्यानि पठित्वा मातृभाषायां / प्रान्तीयभाषायां/आंग्लभाषायां वा अनुवादं कुर्वन्तु –

(क) मातृभूमौ पवित्राः नद्यः प्रवहन्ति ।

हिंदी अनुवाद - मातृभूमि में पवित्र नदियाँ बहती हैं।

(ख) भारतस्य मस्तके हिमालयः मुकुटरूपेण शोभते ।

हिंदी अनुवाद - भारत के मस्तक पर हिमालय मुकुट के रूप में शोभायमान है।

(ग) मातृभूमौ श्रेष्ठाः पर्वताः विराजन्ते ।

हिंदी अनुवाद - मातृभूमि में श्रेष्ठ पर्वत सुशोभित हैं।

(घ) राष्ट्रध्वजे केशरः, श्वेतः, हरितः च वर्णाः सन्ति ।

हिंदी अनुवाद - राष्ट्रध्वज में केसरिया, श्वेत और हरित रंग हैं।

(ङ) वयं भारते जन्म प्राप्तवन्तः ।

हिंदी अनुवाद - हम भारत में जन्म प्राप्त कर चुके हैं।

प्रश्न 6 – अधः प्रदत्तानां शब्दानाम् उदाहरणानुसारं विभक्तिं वचनं च लिखन्तु -

शब्दः	विभक्तिः	वचनम्
(क) भारतमाता	प्रथमा	एकवचनम्
(ख) नद्यः	प्रथमा	बहुवचनम्
(ग) ललाटे	सप्तमी	एकवचनम्
(घ) तीर्थक्षेत्राणाम्	षष्ठी	बहुवचनम्
(ङ) देशस्य	षष्ठी	बहुवचनम्
(च) बलिदानम्	द्वितीया	एकवचनम्
(छ) कृषीवलबान्धवाः	प्रथमा	एकवचनम्
(ज) अस्मान्	द्वितीया	बहुवचनम्
(झ) क्षेत्रेषु	सप्तमी	बहुवचनम्

प्रश्न 7 - पाठे प्रयुक्तानि क्रियापदानि रिक्तस्थानेषु लिखन्तु –

श्रृणुमः    गायन्ति    स्म    भवामः    जानीमः

प्रक्षालयति    विराजन्ते    सुशोभन्ते    शोभते    विलसति

आगच्छन्ति    बोधयति    सञ्चरति

प्रश्न 8 – अधः प्रदत्तानां क्रियापदानां त्रिषु पुरुषेषु त्रिषु वचनेषु च लट्-लकारस्य रूपाणि लिखन्तु -

पुरुषः	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
प्रथम पुरुषः	भवति	भवतः	भवन्ति
मध्यम पुरुषः	भवसि	भवथः	भवथ
उत्तम पुरुषः	भवामि	भवावः	भवामः

पुरुषः	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
प्रथम पुरुषः	अस्ति	स्तः	सन्ति
मध्यम पुरुषः	असि	स्थः	स्थ
उत्तम पुरुषः	अस्मि	स्वः	स्मः

पुरुषः	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
प्रथम पुरुषः	आगच्छति	आगच्छतः	आगच्छन्ति
मध्यम पुरुषः	आगच्छसि	आगच्छथः	आगच्छथ
उत्तम पुरुषः	आगच्छामि	आगच्छावः	आगच्छामः

⬅ Previous 🏠 Home Next ➡

Search This Blog

Class 8 Sanskrit (दीपकम्) Chapter 4 Question Answer | प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामन

Class 7 Sanskrit (दीपकम्) Chapter 1 Question Answer । वन्दे भारतमातरम्